Pozostać człowiekiem mimo wszystko

5 listopada 2026 roku w siedzibie Stowarzyszenia Przyjaciół Szkół Katolickich w Częstochowie, przy ul. Łukasińskiego 24, odbyła się pierwsza edycja Międzyszkolnego Konkursu Recytatorskiego „Ravensbrück – słowa, których nie zdołano uciszyć”, poświęconego poezji więźniarek niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück.

Było to niezwykłe spotkanie z historią, poezją i ludzkim świadectwem. Wiersze kobiet, które w nieludzkich warunkach obozowego życia doświadczyły cierpienia, upokorzenia i okrutnych eksperymentów pseudomedycznych, stały się dla młodzieży lekcją historii, wrażliwości i szacunku dla ludzkiego życia. Pokazały, że nawet w najtrudniejszych warunkach można ocalić godność, nadzieję i człowieczeństwo.

W konkursie skierowanym do uczniów szkół ponadpodstawowych Stowarzyszenia wzięło udział 12 uczestników z Zawiercia, Czarnego Dunajca, Łodzi, Wielunia i Opola. Szczególnie poruszająca była świadomość, że w Ravensbrück więziono również młode harcerki – dziewczęta niewiele starsze od tych, które dziś stają przed nami, by ich głos i ich poezja nie zostały zapomniane.

Świadectwo doktor Wandy Półtawskiej – pamięć, która zobowiązuje

Podczas inauguracji konkursu prezes Stowarzyszenia, pani Maria Chodkiewicz, przypomniała postać naszej wspaniałej przyjaciółki – doktor Wandy Półtawskiej, więźniarki Ravensbrück, poddawanej tam okrutnym eksperymentom pseudomedycznym.

Przeszła przez niewyobrażalne cierpienie i upokorzenie. W pewnym momencie, uznana za martwą, znalazła się na stosie ciał. To dramatyczne doświadczenie i świadomość kruchości ludzkiego życia umocniły jej decyzję, że zostanie lekarzem, aby służyć człowiekowi i ratować ludzkie życie.

Doktor Wanda Półtawska przez całe życie dawała świadectwo wierności wartościom, obronie życia i godności człowieka. Była bliską przyjaciółką i duchową siostrą św. Jana Pawła II. Wspólnie działali na rzecz rodzin, młodzieży i ochrony życia.

Pani Maria Chodkiewicz podkreśliła, jak ważne było dla doktor Półtawskiej pielęgnowanie wśród młodego pokolenia pamięci o Ravensbrück i niemieckich zbrodniach. O pamięci o kobietach, które mimo niewyobrażalnego cierpienia nie utraciły szacunku dla drugiego człowieka.

Nasza ubiegłoroczna pielgrzymka do Ravensbrück pokazała nam, jak wiele troski wymaga to miejsce pamięci. Dostrzegalne zaniedbania skłaniają do refleksji nad tym, jak ważne jest zachowanie prawdy historycznej i niedopuszczenie do zacierania odpowiedzialności za popełnione tam zbrodnie. Nie możemy pozwolić, aby pamięć o ofiarach została zatarta, a odpowiedzialność za tragedię milionów ludzi rozmyta w anonimowych określeniach. Dlatego tak potrzebne są edukacja, świadectwa i zaangażowanie młodego pokolenia.

Poezja, która przywraca głos

Występy młodzieży były niezwykle poruszające. Uczestnicy potrafili wczuć się w emocje autorek, zrozumieć dramat ich doświadczeń i przekazać słuchaczom głębię zawartą w poezji obozowej. Interpretacje były pełne wrażliwości, dojrzałości i autentycznych emocji.

Werdykt jury nie był łatwy. Wysoki poziom prezentacji sprawił, że zdecydowano o przyznaniu w większości nagród równorzędnych. Każda interpretacja wnosiła coś wyjątkowego i zasługiwała na uznanie.

Szczególnym dopełnieniem konkursu było spotkanie z panią Małgorzatą Wróbel, która podczas obrad jury przybliżyła młodzieży życie i przesłanie doktor Wandy Półtawskiej. Dzięki starannie przygotowanej prezentacji, opowieściom z jej życia i zgromadzonym rekwizytom uczestnicy mogli lepiej poznać tę niezwykłą postać – kobietę, której życie naznaczone było dramatycznymi wydarzeniami, a która mimo doznanych krzywd zachowała siłę ducha, wiarę i wolę służenia drugiemu człowiekowi.

Pani Małgorzata przypomniała również słowa doktor Wandy Półtawskiej, które szczególnie warto przekazać młodemu pokoleniu:

„Nie sztuka dawać radę, kiedy się daje radę, ale sztuka jest dawać radę, kiedy się nie daje rady”.

To przesłanie nabiera szczególnej mocy, gdy pamiętamy, przez jakie doświadczenia przeszła jego autorka. Jest świadectwem odwagi, wytrwałości i siły ducha.

Wdzięczność i zobowiązanie na przyszłość

Jesteśmy bardzo dumni z naszych uczniów. Dziękujemy wszystkim dwunastu uczestnikom za piękne, pełne wrażliwości i emocji interpretacje. Szczególne słowa wdzięczności kierujemy do nauczycieli, którzy przygotowali młodzież do konkursu. To dzięki Państwa zaangażowaniu, pasji, poświęconemu czasowi i umiejętności uwrażliwiania młodych ludzi na piękno oraz głębię poezji mogliśmy być świadkami tak wspaniałych wystąpień. Pomagacie Państwo młodzieży nie tylko poznawać literaturę, ale również rozumieć historię, przeżywać ją i dostrzegać w niej prawdę o człowieku.

Dziękujemy opiekunom, członkom jury i wszystkim gościom za obecność oraz zaangażowanie. Szczególne podziękowania kierujemy do pani doktor Wandy Półtawskiej za inspirację i pozostawione nam zobowiązanie do pielęgnowania pamięci, a także do pani Małgorzaty Wróbel za piękne i poruszające przybliżenie jej życia i przesłania.

Pierwsza edycja konkursu pokazała, jak bardzo potrzebne są takie spotkania. Wiemy już, że konkurs będzie kontynuowany i mamy nadzieję, że na stałe wpisze się w kalendarz wydarzeń naszych szkół.

Zapraszamy młodzież do udziału w kolejnych edycjach. Warto sięgać po tę poezję – trudną, głęboko ludzką, pełną bólu, ale również nadziei. To poezja, która uczy, że nawet w najgorszych warunkach człowiek może zachować godność, okazywać dobro i pozostać człowiekiem.

Bo pamięć o przeszłości to nie tylko nasz obowiązek wobec tych, którzy odeszli. To również zobowiązanie wobec tych, którzy przyjdą po nas.

Niech słowa więźniarek Ravensbrück nigdy nie zostaną uciszone.